Geen recyclage zonder afzet: wat bigbags vertellen over een sector in nood
Gielen Recyclage en RAFF Plastics bewijzen dat gebruikte bigbags recycleerbaar zijn. Alleen wil bijna niemand het recyclaat kopen.
Iedere bouwwerf en fabriekshal kent ze: bigbags, de grote geweven zakken waarin bulkgoederen worden vervoerd. Twee Denuo-leden geven ze een tweede leven. Gielen Recyclage zamelt ze in en sorteert ze, RAFF Plastics maakt er nieuwe kunststofkorrels van. Nu Europa geen plastic afval meer mag uitvoeren buiten de OESO, lijkt dat precies de oplossing die we nodig hebben. Maar wie met hen praat, hoort een verhaal dat veel verder reikt dan bigbags. Want wat heb je aan recyclage als niemand het recyclaat wil kopen?
Na gebruik belanden bigbags vaak bij het restafval. Valipac, het beheersorganisme voor bedrijfsverpakkingen, zette daarom een driejarig project op om ze apart in te zamelen en in België te laten recycleren. RAFF Plastics heeft de capaciteit om 6.000 ton per jaar te verwerken.
Gielen Recycling stapte als een van de eerste inzamelaars mee in het project. “Ik denk dat dit op dit moment de beste oplossing is om onze bigbags te laten recycleren,” zegt Philip Gielen, afgevaardigd bestuurder van Gielen Recyclage. Het bedrijf haalt de bigbags op bij klanten, maar vist ze ook uit het bedrijfsafval en het bouw- en sloopafval op zijn twee sorteerlijnen.
De bigbags worden ingedeeld in drie kwaliteitsklassen: A voor schone, witte bigbags uit de industrie, B voor sterker vervuilde exemplaren, bijvoorbeeld uit de voedingsindustrie, en C voor bigbags uit de bouw. “Wij gaan zelfs nog een stap verder,” zegt Gielen. “De zwarte en gekleurde bigbags persen we apart in balen, alsook de bigbags met een liner.”

Gielen levert de verschillende kwaliteiten mooi uitgesorteerd aan RAFF Plastics, die ze vervolgens naar een wasserij in Nederland verscheept. Vandaar komen ze helemaal gereinigd terug voor de volgende stappen: smelten, filteren en tot korrels verwerken. Valipac volgt elke stap op, van vrachtdocumenten en gewichten tot het logboek met foto’s dat RAFF Plastics bijhoudt. Begin 2027 volgt een evaluatie met de operatoren.
Een vliegende start, en meteen een plafond
Het project is van start gegaan in de zomer en intussen heeft RAFF Plastics zo’n 400 ton ontvangen. Maar met de exportban stijgt het tempo snel: de exportquota waren opgebruikt en de laatste containers vertrokken begin oktober. “We gaan heel snel aan de 6.000 ton zitten,” verwacht Gielen.
Dat klinkt als goed nieuws, maar het is ook een waarschuwing. Want 6.000 ton is een plafond, geen vertrekpunt. “Na die 6.000 ton kan ik echt geen kilo bigbag meer aannemen,” zegt Caroline Van der Perre, zaakvoerder van RAFF Plastics. “Alle buurlanden zitten met net hetzelfde. In Nederland, Duitsland en Frankrijk worden bigbags ook apart ingezameld. Dat materiaal komt en masse op de markt, maar er is geen vraag naar het recyclaat.”
Gielen merkt dat nu al. Hij aanvaardt enkel nog bigbags van bestaande klanten, uit vrees dat het quotum vol raakt. Want wat gebeurt er met alle bigbags boven die 6.000 ton?
Technisch haalbaar, economisch onhoudbaar
Dat bigbags recycleerbaar zijn, staat buiten kijf. Dat het makkelijk is, niet. “Het is zeer moeilijk materiaal om te verwerken,” zegt Van der Perre. Omdat niemand zeker weet wat er eerder in een bigbag zat, is een wasstap nodig. Het extruderen vraagt veel energie, het sorteren veel handenarbeid. En zelfs dan zijn de korrels niet zuiver genoeg om er rechtstreeks een nieuw product van te maken: ze moeten gemengd worden met kwalitatiever materiaal.
“Kopers vinden voor het gerecycleerde materiaal van gebruikte bigbags blijft het grootste pijnpunt.” -- Caroline Van der Perre, zaakvoerder van RAFF Plastics
Een gesloten kringloop, van bigbag naar bigbag, werd wel uitgetest. “Het is effectief gelukt om er nieuwe bigbags van te maken met 30% recyclaat,” vertelt Van der Perre. “We hebben ze ook echt gebruikt, dus de kwaliteit is goed. Maar het is gewoon veel te duur.”
Vandaag vindt het recyclaat vooral zijn weg naar tuinbouwproducten en thermogevormde producten. Maar die afzet is beperkt. “Kopers vinden voor het gerecycleerde materiaal van gebruikte bigbags blijft het grootste pijnpunt,” aldus Van der Perre.
Strijden met ongelijke wapens
De kern van het probleem ligt buiten de recyclagehal. Europees recyclaat moet concurreren met nieuw plastic en recyclaat uit Azië, geproduceerd met goedkopere energie en lagere lonen. “Daar kan je gewoon niet tegen opboksen,” zegt Van der Perre.
Daar komt een ongelijkheid in controles bij. Europese recyclers worden streng opgevolgd, en dat vinden ze terecht. “De korrels die bij ons uit de machine komen, worden gecontroleerd door de FOD Volksgezondheid. Ik ben blij dat dat gebeurt,” zegt Van der Perre. “Maar wat hier binnenkomt uit China, wordt totaal niet getest. Het komt binnen onder dezelfde HS-code, of het nu recyclaat is of nieuw materiaal. Dat is de internationale douanecode waarmee goederen worden ingedeeld. Aan de grens is het verschil dus niet te zien. Wie kan daar dan controles op doen? Dat is toch totaal geen gelijk speelveld.”

Gielen, die in meerdere kunststofstromen actief is, ziet hetzelfde patroon ook in andere kunststofstromen. Verwerkers worden kieskeuriger: wie vroeger folies van mindere kwaliteit aannam, wil nu enkel nog de beste fractie. “Het aanbod is veel te groot op dit moment,” zegt hij. “Er is te weinig economisch rendabele verwerking, en het granulaat uit Azië is goedkoper dan wat hier geproduceerd kan worden.”
Wanneer sorteren duurder wordt dan niet sorteren
Die druk sijpelt door tot bij de klanten van de inzamelaars. In de markt circuleren voor moeilijke kunststofstromen bedragen tot 250 euro per ton die aanbieders moeten betalen om van hun materiaal af te geraken.
“Onze klanten vragen: is het nog wel de moeite dat wij sorteren?” zegt Gielen. “Waarom moeten ze het nog apart houden, als het goedkoper is om het gemengd te brengen? Dan zeggen ze: we laten het gewoon bij het restafval zitten.”
Zo ontstaat een perverse prikkel. Het bedrijf dat de juiste keuze maakt, betaalt de hoogste prijs.
Gekneld tussen recyclageplicht en handhaving
Wanneer recyclers materiaal weigeren, blijft het bij de inzamelaar staan. De uitwegen zijn dicht. Wie de bigbags laat verbranden, riskeert een non-conformiteit. “In Vlarema staat dat je je kunststoffen moet recycleren, maar wat als de recyclagecapaciteit bereikt is?” legt Gielen uit. “Om ze te laten verbranden moet je verbrandingskosten betalen, en dan krijg je er nog eens een non-conformiteitsboete bovenop. En als je het ingezamelde materiaal op je site laat staan en je daardoor boven je toegelaten volume stockeert, krijg je ook een boete.”
“In Vlarema staat dat je je kunststoffen moet recycleren, maar wat als de recyclagecapaciteit bereikt is? Om ze te laten verbranden moet je verbrandingskosten betalen, en dan krijg je er nog eens een non-conformiteitsboete bovenop. En als je het ingezamelde materiaal op je site laat staan en je daardoor boven je toegelaten volume stockeert, krijg je ook een boete.” -- Philip Gielen, afgevaardigd bestuurder van Gielen Recyclage
Storten is evenmin een optie: er zijn nog maar weinig stortplaatsen en het gaat om een recycleerbare, brandbare stroom. Wie er alternatieve brandstof van wil laten maken, moet verklaren wat er in de bigbags zat, en dat weet de inzamelaar vaak niet.
Van der Perre vat de absurditeit samen: “We zijn bezig met een exportban om Europa verantwoordelijk te maken voor zijn eigen afval. Het doel is zoveel mogelijk van dat afval te recycleren of te hergebruiken. Maar door de beperkte vraag en capaciteit zijn we nu aan het spreken over hoe we kunnen storten en verbranden, omdat we er anders niet van afraken. Dat is toch wel heel contradictorisch.”
Een exportban zonder vraagbeleid
Daar zit volgens beide ondernemers de kern. Europa sloot de exportroute, maar zorgde niet voor afzet. De Europese doelstellingen voor het verplicht gebruik van gerecycleerde materialen in plastic verpakkingen gelden pas vanaf 2030, en of ze er in die vorm komen, is allerminst zeker. “Had men dat stapsgewijs ingevoerd, ieder jaar 10% tot je in 2030 aan die 30% zit, dan had de markt zich kunnen aanpassen,” zegt Van der Perre. “Dat had ademruimte gegeven aan onze sector. Ik vind dat echt een gemiste kans.”
Ze vreest dat het gebrek aan recyclagecapaciteit straks als argument dient om de exportpoorten weer open te zetten, terwijl net die beleidskeuzes de sector verzwakt hebben. Die onzekerheid fnuikt ook investeringen. “Wij kunnen meer recycleren, maar als je het niet afgezet krijgt, wat heeft dat dan voor nut?”, aldus Van der Perre.
Wat Denuo vraagt
Het bigbagproject bewijst dat de sector klaarstaat: de inzameling, de sortering, de traceerbaarheid en de recyclagetechnologie zijn er. Wat ontbreekt, zijn de randvoorwaarden. Denuo schuift daarom zes beleidsprioriteiten naar voren.
Stimuleer de vraag naar recyclaat, nu en niet pas in 2030
Zonder afnemers heeft extra inzameling of recyclagecapaciteit geen zin. Denuo vraagt bindende doelstellingen voor het gebruik van gerecycleerd materiaal in nieuwe producten met een geleidelijk groeipad dat vóór 2030 start, en financiële prikkels zoals eco-modulatie, die het gebruik van recyclaat belonen.
Kies voor recyclaat uit Europa
Gerecycleerde inhoud die met goedkoop importrecyclaat ingevuld wordt, versterkt de Europese recyclage niet. Naast “Made in Europe” moet ook “Recycled in Europe” een beleidsprincipe worden, zodat Europese doelstellingen ook Europese recyclagecapaciteit ondersteunen.
Zorg voor gelijke controles aan de grens
Wat Europese recyclers moeten aantonen, moet ook gelden voor ingevoerd plastic. Denuo pleit voor aparte douanecodes voor recyclaat en nieuw plastic, en voor gelijkwaardige kwaliteits- en veiligheidscontroles op import.
Maak handhaving werkbaar
Inzamelaars en recyclers mogen niet gestraft worden voor een markt die stilvalt. Denuo vraagt dat de OVAM en de milieu-inspectie bij opslagcontroles rekening houden met aantoonbare afzetproblemen, en dat er een duidelijk kader komt voor recycleerbare stromen waarvoor tijdelijk geen recyclage-outlet bestaat.
Verlaag de structurele kostenhandicap
Recyclage is energie- en arbeidsintensief. Competitieve energieprijzen en een lagere loonlast zijn geen luxe, maar een voorwaarde om in Europa te kunnen blijven recycleren.
Bied investeringszekerheid
Recyclagecapaciteit bouw je niet op drie jaar. Bedrijven hebben een stabiel en voorspelbaar kader nodig dat verder reikt dan de looptijd van een project, en de zekerheid dat de exportban niet bij de eerste tegenwind weer wordt teruggedraaid.
Geen afvalbergen vervangen door recyclaatbergen
Het bigbagproject van Valipac is een waardevol initiatief. Maar het toont ook pijnlijk aan dat een project alleen de markt niet kan dragen. Zolang dat zo blijft, dreigt Europa zijn afvalbergen te vervangen door bergen gesorteerd afval en onverkocht recyclaat. Zonder vraag geen afzet. Zonder afzet geen recyclage. En zonder recyclage wordt de exportban een snelweg naar de verbrandingsoven en de stortplaats. Het is aan beleidsmakers om die keten te sluiten.
