Exportverbod voor kunststofafval: de start van een Europese markt, of een gemiste kans?
Vanaf 21 november 2026 mag Europa geen kunststofafval meer uitvoeren naar niet-OESO-landen. Op papier is dat een kans: meer grondstof blijft in Europa, dus meer recyclage. Maar de Europese recyclagecapaciteit krimpt en wordt bovendien maar gedeeltelijk benut. Meer materiaal leidt dus niet vanzelf tot meer recyclage. De vraag is niet of het afval in Europa blijft, maar of het hier ook een bestemming vindt.
Het exportverbod komt niet uit het niets. De Chinese importstop van 2018 maakte pijnlijk duidelijk hoe fragiel het wereldwijde afvalsysteem is. Europa trok daar een heldere les uit: wie afval produceert, moet het zelf beheren in plaats van zijn milieuproblemen te exporteren.
Die les kreeg vorm in de nieuwe Europese Verordening voor de Overbrenging van Afvalstoffen (Waste Shipment Regulation - WSR, Verordening (EU) 2024/1157), die de export stapsgewijs verstrengt. Voor gevaarlijk kunststofafval en moeilijk recycleerbaar afval (Y48) gold al een verbod. Sinds 21 mei 2026 vereist alle export van kunststofafval voorafgaande kennisgeving en toestemming. Op 21 november 2026 gaat de deur naar niet-OESO-landen dicht, tot 21 mei 2029. Daarna kunnen die landen invoer aanvragen bij de Europese Commissie, mits ze een milieuverantwoorde verwerking aantonen.
Meer materiaal, minder capaciteit
De impact is groot. In 2024 voerde de EU nog circa 1,5 miljoen ton (Mt) kunststofafval uit naar landen buiten de EU, een derde meer dan in 2022. Een aanzienlijk deel daarvan moet nu in Europa blijven of naar OESO-landen verschuiven.
Je zou verwachten dat recyclers die extra stromen met open armen ontvangen. Toch krimpt de sector: de recyclagecapaciteit voor kunststoffen in Europa (EU27+3) daalde van 13,94 Mt in 2023 naar 13,04 Mt in 2025. Plastics Recyclers Europe noemde 2025 zelfs het jaar met de grootste daling ooit. En wat overblijft, draait lang niet op volle toeren: in 2024 stond 13,5 Mt capaciteit tegenover amper 8,1 Mt gerecycleerde post-consumer kunststoffen.
Aan grondstof is er dus geen gebrek. Wat ontbreekt, is vraag.
Gerecycleerd plastic vindt te weinig afzet
Dat ligt niet aan de recyclers. Wie plastic koopt, kiest vaak voor de goedkoopste optie, en dat is vaak nog het virgin materiaal. Wie toch gerecycleerd plastic zoekt, komt vaak uit op goedkoop ingevoerd materiaal van buiten Europa, waarvan herkomst en kwaliteit niet altijd traceerbaar zijn.
Europese recyclers betalen meer voor energie, lonen en vergunningen dan hun concurrenten uit andere regio's. Een concurrentieel nadeel waar onze lokale marktspelers maar moeilijk kunnen tegen opboksen. En dat bemoeilijkt de situatie alleen maar verder. Want zonder afzet geen investeringen.
Het exportverbod alleen doorbreekt die vicieuze cirkel niet en dreigt zelfs zijn doel voorbij te schieten. Turkije, een belangrijke bestemming voor Europees kunststofafval, is OESO-lid en valt buiten het verbod. Het afval zoekt dan gewoon een andere uitweg.
Wat Denuo vraagt
Denuo pleit ervoor om het exportverbod te koppelen aan een duidelijke en voorspelbare vraag naar Europees gerecycleerd materiaal. We zien vier prioriteiten:
Langetermijnzekerheid: een stabiel kader, ook na 2029, met overbruggingsmaatregelen en een realistische transitie waarin infrastructuur, marktstimulansen en regelgeving gelijk opgaan.
Vraag naar gerecycleerd materiaal, onder meer via de verplichtingen uit de verpakkingsverordening (PPWR), zodat bestaande installaties beter benut en nieuwe gebouwd worden.
Een gelijk speelveld: strikte controle op de traceerbaarheid, kwaliteit en milieu-impact van ingevoerde recyclaten, en gelijke energiesteun. Producenten van virgin plastics krijgen als energie-intensieve sector korting op hun energiefactuur, recyclers niet: hun activiteit valt buiten de relevante NACE-codes.
Snellere vergunningen, want trage en complexe procedures schrikken investeerders af.
Van verbod naar bestemming
Het exportverbod sluit een hoofdstuk af. Het volgende moet Europa nog schrijven, met economische voorwaarden die zijn ambities ook waarmaken. Want zonder vraag geen investeringen. En zonder investeringen vindt het afval dat in Europa blijft geen Europese bestemming.